Veiligheidsborden en -markeringen
Belangrijke basisinformatie over veiligheidsborden is te vinden in artikel 8.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit van 18 januari 2005. Deze wet reguleert de eisen voor veiligheid en gezondheidsbescherming op het werk in arbeidsrelaties en waarborgt ook de veiligheid bij activiteiten of het verlenen van diensten buiten de arbeidsrelatie.
Deze wet bepaalt de verplichting van de werkgever om veiligheidsborden, -markeringen en andere signalen te plaatsen die informeren over veiligheid en gezondheidsbescherming op het werk. De werkgever moet werknemers vertrouwd maken met deze markering.
Verbodsborden
Ze zijn cirkelvormig met een zwart pictogram en een witte achtergrond. Ze hebben een rode rand aangevuld met een rode diagonale streep die van linksboven naar rechtsonder door het midden van het bord moet lopen in een hoek van 45 graden ten opzichte van het horizontale vlak. Deze rode rand met de diagonale streep moet ten minste 35% van het bordoppervlak beslaan.
Waarschuwingsborden
Ze zijn driehoekig met een zwarte rand en een zwart pictogram. De achtergrond is geel en het gele gedeelte moet ten minste 50% van het bordoppervlak beslaan.
Gebodsborden
Ze zijn cirkelvormig met een wit pictogram en een blauwe achtergrond. Het blauwe gedeelte moet ten minste 50% van het bordoppervlak beslaan.
Veiligheidsborden voor vluchtroutes
Borden voor de markering van vluchtroutes en EHBO-posten moeten vierkant of rechthoekig zijn met een wit pictogram en een groene achtergrond. Het groene gedeelte moet ten minste 50% van het bordoppervlak beslaan.
Brandveiligheidsborden
Borden voor de markering van brandbeveiligingsapparatuur, -middelen en de route ernaartoe moeten vierkant of rechthoekig zijn met een wit pictogram en een rode achtergrond. Het rode gedeelte moet ten minste 50% van het bordoppervlak beslaan.
Fotoluminescente veiligheidsborden
Het pictogram bestaat uit een pijl met drie segmenten en twee kortere schuine segmenten aan de uiteinden die de richting aangeven.
Markering van obstakels en gevaarlijke plaatsen
Borden die waarschuwen voor het risico dat mensen tegen obstakels botsen of dat mensen en voorwerpen vallen, bestaan uit afwisselend gele en zwarte of rode en witte strepen. De strepen moeten even breed zijn en onder een hoek van 45 graden lopen.
Gebruik van veiligheidsborden
Verbodsborden
Ze worden gebruikt om gedrag dat gevaar kan opleveren (bijv. roken) te voorkomen of om te wijzen op wettelijke verboden. Pictogrammen geven een verboden handeling of een verboden voorwerp duidelijk weer. Een doorgestreepte sigaret betekent bijvoorbeeld dat roken verboden is. Hierbij geldt het principe: één pictogram = één boodschap.
In tegenstelling tot tekstuele veiligheidsborden maken pictogrammen een internationaal uniforme en algemeen begrijpelijke vorm van markering mogelijk.
Gebodsborden
Ze worden voornamelijk gebruikt om ongevallen op de werkplek te voorkomen en vooral om de aandacht te vestigen op de verplichting om beschermende arbeidsmiddelen te dragen. Pictogrammen worden gebruikt als symbolen voor specifieke bevelen, die bepaalde voorgeschreven handelingen en procedures duidelijk aangeven. Een pictogram met twee handschoenen betekent bijvoorbeeld de verplichting om beschermende werkhandschoenen te dragen. Het is mogelijk om meerdere bevelsinformatie in één pictogram te combineren, bijvoorbeeld de verplichting om een veiligheidshelm en -bril te dragen. In dit geval worden zowel de helm als de veiligheidsbril op het pictogram gemarkeerd.
Waarschuwingsborden
Ze worden gebruikt om obstakels en gevaarlijke plaatsen aan te duiden waar gevaar kan ontstaan. Bijvoorbeeld het risico op letsel door vallende voorwerpen, brandwonden, explosies en struikelgevaar. Waarschuwingsborden zijn meestal te vinden in de buurt van productiefaciliteiten en productielijnen, in magazijnen, werkplaatsen of laboratoria.
Veiligheidsborden voor vluchten
Als er geen noodverlichting beschikbaar is, moeten vluchtroutes uit het gebouw duidelijk worden gemarkeerd met vluchtborden en -borden. De borden geven vluchtroutes, faciliteiten en apparatuur aan die belangrijk zijn voor het redden van mensen. Ze richten zich voornamelijk op bestaande vluchtroutes, noodhulp (EHBO, dokter) of reddingsmiddelen (brancard, nooddouche, oogdouche). Het is raadzaam om de borden te combineren met een richtingspijl.
Brandveiligheidsborden
Brandveiligheidsborden zijn onmisbare borden in elk gebouw. Ze tonen brandbeveiligingsmiddelen. Ze richten zich voornamelijk op brandmelders, brandblussers of brandbeveiligingsapparatuur. Het meest gebruikte pictogram is het brandblusserpictogram, dat de locatie van de opslag aangeeft. In sommige gevallen is het zinvol om de pictogrammen aan te vullen met een richtingspijl die de weg ernaartoe aangeeft.
Afmetingen van veiligheidsborden
De afmetingen moeten ervoor zorgen dat borden snel en gemakkelijk te herkennen zijn. Ze moeten overeenkomen met de grootte van het obstakel of de gevaarlijke plaats en op een geschikte hoogte worden bevestigd. Bij het plaatsen moet rekening worden gehouden met de indeling van de ruimte en de lichtomstandigheden. De afmetingen moeten worden afgestemd op het gebruik en duidelijk herkenbaar en leesbaar zijn.
Aangezien de afmetingen van veiligheidsborden en markeringen niet wettelijk bindend zijn, is het noodzakelijk een passende maat te kiezen op basis van een analyse van mogelijke risico’s. Houd rekening met de specifieke locatie, het doel van de informatie en de zichtbaarheid.
Vluchtmarkeringen moeten zo worden geplaatst dat een persoon het gebied via de kortste route veilig kan verlaten, zodat hij of zij het bedreigde gebied binnen de aangegeven tijd kan verlaten. Ze moeten ook bij weinig licht goed zichtbaar zijn. In dergelijke gevallen is het noodzakelijk om borden en markeringen van fotoluminescerend materiaal te gebruiken of het gebied te voorzien van elektrisch verlichte markeringen. Het fotoluminescerende materiaal wordt „opgeladen” door daglicht of kunstlicht en gloeit vervolgens enkele uren in het donker.
Locatie van brand- en vluchtwegborden
- Laag geplaatste borden - tot 0,4 m boven de vloer. Deze wijzen mensen de weg als ze gebogen moeten lopen om rookinhalatie te voorkomen.
- Middelhoog geplaatste borden - tot 1-1,80 m boven de vloer. Deze zorgen voor een goede leesbaarheid.
- Hoog geplaatste borden - boven 1,80 m boven de vloer. Deze zorgen ervoor dat mensen vanaf een grotere afstand hun weg kunnen vinden. Ze zijn zichtbaar boven de menigte.
Veiligheidsborden voor het markeren van brandblussers, brandkranen, brandalarmen, enz. worden boven de apparatuur geplaatst. Gangen breder dan 2 m dienen aan beide zijden voorzien te zijn van veiligheidsborden.
Materialen voor de productie van veiligheidsborden
De meest gebruikte materialen zijn kunststof, zelfklevende PVC‑folie en aluminium.
Veiligheidsborden moeten worden vervaardigd uit materialen die bestand zijn tegen de omstandigheden op de plaats van installatie. Bij de materiaalkeuze moet rekening worden gehouden met mechanische belasting, een vochtige omgeving, chemische invloeden, lichtbestendigheid, verbrossing van kunststoffen en brandwerendheid.
Fotoluminescerend materiaal bevat een kleurstof die energie absorbeert en opslaat binnen de kortere golflengten van het zichtbare en ultraviolette spectrum. Een deel van deze geabsorbeerde energie wordt vervolgens terug uitgestraald in langere golflengten. Hierdoor blijft het materiaal zichtbaar licht uitzenden nadat het gedurende een bepaalde tijd aan licht is blootgesteld en de lichtbron wordt uitgeschakeld. De intensiteit neemt geleidelijk af en is afhankelijk van het accumulatie‑ en emissievermogen van het materiaal en de voorafgaande belichtingstijd.
De minimale helderheidswaarden tijdens het uitdoven zijn vastgelegd in de normen ISO 17398 en DIN 67510.
Zelfklevende veiligheidsborden zijn geschikt voor montage op gladde, niet‑absorberende ondergronden zoals glas, plaatwerk, kunststof, keramiek, hout, laminaat en geëmailleerd metselwerk. Ze zijn meestal gemaakt van PVC‑folie. PVC‑stickers kunnen worden gebruikt bij temperaturen van −40 °C tot +80 °C. Het aanbrengen moet gebeuren bij temperaturen boven +5 °C. De ondergrond moet vrij zijn van vuil, stof en vet.
Voor installatie op poreuze oppervlakken, beton, hekwerken enzovoort moeten kunststof borden worden gebruikt. Kunststof borden zijn doorgaans gemaakt van geëxtrudeerd polystyreen. Ze zijn geschikt voor montage op zowel gladde als poreuze oppervlakken. De borden kunnen worden bevestigd met schroeven of klinknagels. Als alternatief kunnen ze worden verlijmd met kit (bijv. siliconen) of dubbelzijdige tape. Chemopren‑lijm of vergelijkbare lijmsoorten zijn niet geschikt voor het bevestigen van borden van geëxtrudeerd polystyreen.
Voor langdurige markering zijn aluminium borden geschikt.
Productie van veiligheidsborden
De productie van veiligheidsborden wordt meestal uitgevoerd met een zeefdrukmachine of een grootformaat digitale printer.
Bij zeefdruk wordt de gebruikte inkt door een drukzeef met een frame gedrukt. De inkt wordt uitsluitend doorgelaten op de plaatsen waar deze op het te bedrukken oppervlak moet worden aangebracht. Voor elke kleur moet één afzonderlijke zeef worden voorbereid. Dit is de meest kostenefficiënte methode voor het produceren van veiligheidsborden wanneer grotere aantallen van dezelfde afbeelding nodig zijn.
De meest gebruikte digitale printers zijn UV‑LED-, solvent- en latexprinters. Deze printers werken met speciale inkten die geschikt zijn voor buitentoepassingen. Dankzij deze technologieën zijn de borden bestand tegen weersinvloeden (uv‑straling, water) en tegen bepaalde verontreinigende stoffen zoals olie en benzine.
Andere veiligheidsmarkeringen
Om ongelukken te voorkomen, is het belangrijk om gevaarlijke plaatsen met tape te markeren. Vooral scherpe hoeken en randen, smalle en verlaagde doorgangen en andere gevaarlijke obstakels. Om plaatsen met een risico op uitglijden of een verhoogd risico op letsel te beveiligen, is het raadzaam om antisliptape te gebruiken, wat het risico vermindert. Deze tapes zijn noodzakelijk op trappen, trappenhuizen, ladders en vloeren van gebouwen.
